Main content

Geschreven door John Muchangi, vertaald door Christy de Back

Iedere ochtend staat rozenplukster Fatuma Murugi om 4:00 uur op. Ze doet zachtjes om haar vierjarige zoontje niet wakker te maken in hun kleine eenkamerwoning. Buiten neemt ze een douche, en vervolgens kookt ze wat water in een sufuria, een diepe pan. Ze zet thee en vult hiermee een oude, blauwe thermosfles. Als ontbijt eet ze een half stuk wit brood met wat thee; voor haar zoontje zet ze hetzelfde klaar, voor als hij straks wakker wordt. Fatuma is één van de tienduizenden vrouwen in Kenia die de rozen plukt die bij ons in de supermarkt liggen. In de maanden voor Valentijnsdag maken zij lange dagen, soms meer dan 15 uur per dag, voor een veel te laag loon.

Werkdag van een rozenplukster

Om 5:00 uur doet Fatuma de deur stevig achter zich dicht, maar niet op slot. Ze loopt door de smalle, donkere straatjes van Karagita, de wijk bij Lake Naivasha waar ze woont. Het is nog donker. Als ze een halve kilometer heeft gelopen, sluit ze zich aan bij een groepje van ongeveer twintig andere vrouwen die over een onverharde weg richting Moi South Lake Road lopen. Die weg, vol kuilen en met gaten in het wegdek, brengt hen naar de plek waar de meeste van de dertig grote bloemkwekerijen staan bij Lake Naivasha in Kenia. Om 5.30 uur verdringen honderden vrouwen zich om een plekje te bemachtigen in één van de krakkemikkige bussen die klaar staan om hen naar het werk te brengen.

Facts & figures

Zo gaan iedere dag ongeveer dertigduizend bloemenpluksters in Naivasha naar hun werk, zes dagen per week. Volgens de Kenya Flower Council (KFC) is Naivasha de belangrijkste regio voor de bloemenproductie in Kenia. Hier staan ongeveer dertig van de in totaal tweehonderd grote bloemkwekerijen van het land. Het Nationale Bureau voor de Statistiek in Kenia stelt dat de totale waarde van de export van bloemen in 2018 met 37,7 procent is gestegen in vergelijking met het voorgaande jaar. De totale omzet bedroeg 112 miljard US dollar.

Het overgrote deel van deze bloemen wordt geplukt door vrouwen: tussen de 65 en 75 procent van de arbeiders op bloemkwekerijen is vrouw. Vaak denkt men dat dit komt omdat vrouwen beter zijn in het plukken van kwetsbare bloemen. Maar vrouwen spreken zich ook minder snel uit tegen lage lonen en slechte arbeidsomstandigheden.

Ongetrouwd

Fatuma (28) is bang dat ze nooit zal trouwen. Dit vanwege de lange werktijden in de bloemkwekerijen. “Welke man wil er nu een vrouw die alleen ’s nachts thuis is?” In 2018 publiceerde socioloog Dr. Joseph Karibu van de Universiteit van Nairobi een onderzoek naar de arbeidsomstandigheden in de snijbloemensector in Kenia. Hij concludeerde dat slechts 25,98 procent van de werknemers in de bloemkwekerijen getrouwd was. De rest was alleenstaand, gescheiden of weduwe/weduwnaar.

Gemiddeld maandloon

Bovendien zijn de rozenpluksters arm. Het overgrote deel van de arbeidskrachten valt onder de categorie ‘werkende armen’. Zij zitten gevangen in armoede, ondanks het feit dat ze zes dagen per week werken. Fatuma mag zichzelf nog gelukkig prijzen. Zij verdient nu ongeveer 139 US dollar per maand omdat ze al vier jaar bij dezelfde bloemkwekerij werkt. Maar uit gesprekken met arbeidskrachten die hier korter werken, blijkt dat de meesten van hen in werkelijkheid minder dan 100 dollar per maand verdienen. Mercy Njeri, een 26-jarige rozenplukster vertelt: “Mijn salaris is 67 US dollar per maand. Netto houd ik daar ongeveer 50 US dollar per maand van over.” Ze werkt sinds oktober 2019 bij één van de grote bloemkwekerijen in Naivasha. “Ik hoef geen heel hoog loon want ik heb mijn school niet afgemaakt. Maar als ik minstens 149 US dollar zou verdienen, dan kon ik mijn eigen kamer betalen,” zegt ze. Mercy woont nu bij haar tante, die ook in een bloemkwekerij werkt.

Geen leefbaar loon

Toch zou ook 149 US dollar nog niet genoeg zijn om fatsoenlijk van te kunnen leven. Onderzoekers Richard en Marthe Anker hebben een methode ontwikkeld om uit te rekenen wat het ‘leefbaar loon’ is: het loon dat nodig is om rond van te komen. Vaak ligt het minimumloon onder dit leefbaar loon niveau, zoals in Naivasha. In 2014 berekenden Richard en Martha Anker dat iemand die in Lake Naivasha woont 172 US dollar per maand nodig heeft om van rond te komen. Twee jaar later, in 2016, was het leefbaar loon gestegen naar 219 US dollar. “Er bestaat een enorm groot verschil tussen de lonen die hier daadwerkelijk betaald worden en een leefbaar loon”, aldus hun rapport.

In de zomer van 2019 verklaarde de CEO van de Kenya Flower Council, Clement Tulezi, dat de meeste bloemkwekerijen in Kenia hun medewerkers gemiddeld een maandloon van tussen de KES 12.000 en KES 15.000 betalen, wat neerkomt op 119-149 US dollar per maand. Dat ligt dus boven het minimumloon zoals vastgesteld door de Keniaanse overheid van 67 US dollar per maand. Maar ook dat is dus nog niet genoeg om van te leven.

“In de periode voor Valentijnsdag vergeet men alle regels”

Het hoogtepunt van de rozenverkoop vindt plaats rond Valentijnsdag. In de periode hiervoor werken de rozenpluksters daarom gemiddeld 14 uur per dag. De overuren worden niet uitbetaald in geld, maar slechts gecompenseerd met vrije dagen tijdens het laagseizoen. “Ieder jaar in de periode voor Valentijnsdag vergeet men hier alle wet- en regelgeving,” vertelt Mumo Kivuitu, regionaal directeur van de Keniaanse organisatie voor milieuvriendelijke bedrijfsstrategieën Environmental Business Strategies. Hij zet zich in voor bedrijven zodat ze wél winst kunnen blijven maken, maar tegelijkertijd ook het milieu beschermen en de rechten van de werknemers naleven.

Lange werkdagen

Fatuma heeft nog geluk dat ze meestal ‘maar’ tot 19:00 uur werkt. Dan heeft ze er een dienst van 11 uur op zitten. Mercy Njeri meldt zich altijd om 9:00 uur op haar werk en sinds ze begonnen is vorig jaar oktober was ze op z’n vroegst om 19:00 uur klaar met werken. “Maar meestal werken we door tot middernacht, en dan moeten we de volgende dag gewoon weer vroeg aan het werk,” vertelt Mercy.

Een dag na ons interview is het team van Mercy pas rond middernacht klaar met het inpakken van bloemen. De oude bus haalt hen om 1:00 uur op en komt een half uur later piepend tot stilstand bij een benzinepomp op de Moi South Lake Road. De vrouwen stappen snel uit en verdwijnen één voor één in de donkere, smalle straatjes op weg naar huis. Morgen weer eenzelfde dag.

Verhalen van rozenpluksters

Lees het verhaal van Eunice Ama, rozenplukster in Kenia
"Met een leefbaar loon kan mijn familie gezond eten."

Lees het verhaal van Dorcas Zvanyadza, rozenplukster in Zimbabwe
“Met een leefbaar loon zouden mijn kinderen en ik gevarieerder kunnen eten."

Lees het verhaal van Fatuma Murugi, rozensoorteerder in Kenia
"Met een leefbaar loon kan ik een veilige woning betalen."

Lees het verhaal van Elizabeth Winzinia, werkzaam op een bloemkwekerij in Zimbabwe:
"Met een leefbaar loon kan ik boeken voor mijn kinderen kopen."

Lees het verhaal van Mercy Njeri, rozenplukster in Kenia
"Met een leefbaar loon kan mijn zoon naar school."